آب و آبياري در ايران پيشينه اي ديرينه و فراتر از تاريخ مدون دارد.

بر خلاف بسياري از مناطق دنيا, وضعيت جغرافيائي و آب وهوائي در ايران به گونه اي نبوده است كه آب در محل زندگي مردم مهيا و در دسترس باشد به اين سبب ايرانيان در طول تاريخ همواره كوشيده اند كه آب را در كنار خود قرار دهند.

ايران به عنوان متمدنترين كشور دنيا در زمينه كشاورزي و تامين و بهره برداري پايدار از منابع آب تجربه هاي گرانقدري دارد چنانكه قدمت كاريزها را به پيشداديان نسبت ميدهند و آمده است كه منوچهر شاه نخستين كسي بود كه كاريز كند و آب را از زمين با انديشه كردن بيرون اورد.

 روشهائي از آبياري مانند استفاده از كوزههاي سفالي (كه هنوز هم در نواحي حاشيهء كوير ايران متداول است.) گواه اين است كه ابتكار آبياري به اصطلاح قطره اي به نياكان ما تعلق دارد و آنان با انتخاب گياهان و ارقام مناسب و شيوههاي حفظ رطوبت خاك و استفاده از سيلاب به شيوه بند سازي , به شيوه اي مناسب از منابع آب استفاده ميكردند , شيوه اي كه امروز با نام "اسپيت" سامانهء نوين و پايدار آبي معرفي ميشود.؟

 نياكان ما ساليان دراز با استفاده از آب و خاك شور به توليد محصول پرداخته و با اين شيوه آشنا بوده اند.

 دانش بومي آنها در بهره برداري از آب و خاك شور از گنجينه هاي علمي با ارزش دنياست كه امروزه توجه جهانيان را به خود جلب كرده است.

 مهمتر از همه اينكه آب در آيين زرتشت و در بين پارسيان بسيار مقدس بوده و هست قداست آب و حفاظت از آن تا آنجا با فرهنگ و كيش و آيين ما در آميخته است كه حتي امروزه سوگند خوردن به آب در ميان روستاييان متداول است.

  در گذشته نيز اگر فردي قصد عهد بستن داشت مايعي را به علامت درستي گفتار خود مينوشيد كه اين مايع تشكيل شده از آب و گوگرد بود به عبارتي درست تر كه آبي كه در آن مقداري گوگرد نيز وجود داشت به نام "سوگند" ناميده ميشد كه بعدها در زمان اعراب به هر عملي كه منتهي به بستن عهدي آسماني ميشد سوگند خوردن اطلاق ميكردند.

جالبتر آنكه فعل خوردن نيز از روي آن حذف نشده است و در اين زمان نيز "ميگوئيم سوگند ميخورم" در حاليكه بايد گفته شود "سوگند ياد ميكنم" پس ما هنوز هم ما بدون آنكه خود بدانيم از نياكانمان و آيين زرتشتي پيروي ميكنيم.

اكنون هم هيچ مراسم كيشي را نميتوان يافت كه در ان از آب به عنوان يك ماده مقدس نامي به ميان نيامده باشد.

 بر فرض شستن قبر نياكانمان از اينروست كه در گذشته اگر آب و يا نوشيدني ديگري را مينوشيدند مقداري از ان را به پاس احترام به روح نياكان بر زمين ميريختند و اكنون با كمي تغيير نا محسوس ما قبر آنان را پاك ميشوئيم.

 تاريخ نويسان تمدن پارسيان را "تمدن هيدروليكي"و اخلاق آنان را "اخلاق آبي" بيان ميكنند.

 مردم ما تلف كردن آب را گناهي بزرگ و حفاظت از آنرا كرداري نيك ميدانستند.

نياكان ما در مهار كردن و انتقال آبهاي سطحي نيز از دانش و فناوري بسيار قوي برخوردار بودند.

بنا نهادن سدهاي بلند قوسي و انتقال بين حوضه اي و مجاري زير زميني (كه گاهي عمق آنها بالغ بر 300 متر است) نمونه اي از دانش و فناوري منحصر بفرد آنهاست.

 بيش از 1000/هزار سال قبل كه اروپائيان حتي چرخهء آبها را نميشناختند نياكان ما در زمينهء شناخت و چرخهء آبها كتابهائي را به چاپ رسانده اند.

  كه نشان دهنده ان است كه هيچ كشوري در دنيا به اندازهء نياكان ما در مديريت و توزيع و استفاده از آب مهارت نداشته است.

  جالب آنكه روستاهاي ايران و موقعيت و محل آنها و نيز فاصله و قلمرو و حتي الگوي كشاورزي و غذائي مردم بر اساس موجوديت و مهيائي آب شكل گرفته است.

 روستائيان از نگهباني و حفاظت آب دريغ نميكردند باور كيشي و فرهنگي آنها اين بود كه آب زنده است و اگر تنها بماند تلف ميشود.

 هنوز برخي روستائيان خراسان همراهان آب را به ياد دارند اينها افرادي بودند كه هميشه با آب حركت وآنرا به اصطلاح همراهي ميكردند تا از هرز رفتن آن جلوگيري كنند.

 در آخر براي كاملتر توضيح دادن قدرت علمي نياكانمان در زمينهء مهار و استفاده بهينه از آب نمونه اي تاريخي براي شما عزيزان مياورم:

 خشايار شاه در جريان لشگر كشي خود به اروپا, براي تسهيل عبور كشتيهاي نظامي ايران از يك سوي شبه جزيره به سوي ديگر آن آبراهي را ساخته بود كه به مرور زمان در زير خاك پنهان شده بود.

در 8 ماه مي سال2001 برابر با 18 ارديبهشت2560 شاهنشاهي (4سال قبل)يك گروه باستان شناس يوناني وايتاليائي وانگليسي اعلام كردند كه اين آبراه را كه خشايار شاه در سال 480 پيش از ميلاد برابر با 79 شاهنشاهي ساخته بود يافته اند.

 باستان شناساني كه آبراه را كشف كرده اند گفته اند كه مهارت مهندسان ايراني سازندهء رود خانه به اندازهء مهندسان امروزي بوده است كه اين خود نمايانگر اعجاب انگيز بودن پيشرفت علمي ايران در آن زمان دارد آنها گفته اند كه عرض رود خانه در قسمت زيرين كمتر از بالا بوده و دو كشتي براحتي از كنار هم ميتوانستند عبور كنند طول اين آبراه 1600 متر و عرض آن در بالا 34 متر بوده است.

درود بر ایرانی

منبع :وبلاگ سرای کوروش وداریوش

نوشته شده توسط قرسری رضا در سه شنبه هشتم آذر ۱۳۹۰ |